Hollenski stórmeistarinn Jan Timman er látinn, 74 ára að aldri. Jan Timman þarf ekki að kynna fyrir íslenskum skákáhugamönnum. Bæði var hann einn af bestu skákmönnum Vesturlanda þegar skákin var hvað vinsælust hér á landi auk þess sem hann var mikill Íslandsvinur.
Timman var nífaldur hollenskur meistari, margfaldur áskorandi og um árabil einn af alsterkustu skákmönnum í heimi utan Sovétríkjanna, sá sem margir kölluðu einfaldlega „bestan Vesturlanda“ á tímum þegar Sovétmenn virtust einfaldlega vera óvinnandi vígi.
Fyrir íslenskt skáksamfélag er Timman þó ekki bara nafn á heimslista eða í skáksögu. Hann var Íslandsvinur í orðsins fyllstu merkingu! Timman kom margoft til landsins, tefldi hér ítrekað, eignaðist marga vini og tengdi sig við íslenska menningu af einlægni og kristallaðist áhugi hans á landi og þjóð í áhuga hans á Íslendingasögum, sérstaklega Njálu.
Skákmaður sem beit frá sér!
Timman fæddist í Amsterdam og hlaut stórmeistaratitil 1974.
Hann var þekktur fyrir frumlega hugsun, baráttuvilja og það að sjá óvænta möguleika í stöðum sem aðrir hefðu mögulega afskrifað.
Á hátindi ferilsins náði hann 2. sæti á heimslista (1982) og var í fremstu röð í tvo áratugi. Árið 1993 tefldi hann svo um FIDE-heimsmeistaratitil gegn Anatoly Karpov (í skugga hins fræga klofnings Kasparovs frá FIDE), en tapaði einvíginu 12,5–8,5.
Íslandsvinurinn – Reykjavíkurmótin, vináttan og sögurnar
Í grein Helga Ólafssonar í morgunblaðinu í tilefni sjötugs afmælis Timman er dregin upp sérlega skýr mynd af því af hverju Timman varð svona mikill „Íslandsvinur“. Timman tefldi fyrst hér á Reykjavíkurmótinu 1972 og kom síðan ótal sinnum eftir það, átti marga vini á Íslandi, ferðaðist um landið og tók ástfóstri við Íslendingasögurnar, einkum Njálu.
Skáklega er líka fallegt að rifja upp að á Reykjavíkurmótið 1976 varð hann sigurvegari ásamt Friðrik Ólafssyni. Þetta var jafnframt tími þar sem Timman var á hraðri uppleið í alþjóðlegri skák og Ísland var (eins og svo oft) vettvangur þar sem skákmenn minntu á sig!
„Ég hélt að ég væri að ná góðri stöðu…“
Greinarhöfundur man sérstaklega eftir einni persónulegri stund sem lýsir Timman vel, bæði sem persónu og skákmanni. Á Reykjavíkurmótinu 2004 tefldi greinarhöfundur með svörtu gegn goðsögninni. Timman kom einbeittur til leiks, með þá ró sem einkennir menn sem hafa setið gegn þeim allra bestu.
Í miðtaflinu var auðvelt að fá þá tilfinningu að „þetta væri líklegast að reddast“, að staðan væri að verða þægilegri en búast mætti við. Að mörgu leiti var það rétt, eftir tuttugu og þrjá leiki er svartur með algjörlega jafnt tafl samkvæmt nútíma tölvuforritum.
En í 24. leik lék Timman háklassaleik sem greinarhöfundur missti gjörsamlega af. Ekki endilega besti leikurinn en leikur sem bjó til vandamál fyrir svartan sem voru undirrituðum óyfirstíganleg. Í örfáum leikjum var hvítur kominn með unnið tafl. Ég man vel að á þeim tíma var ég farinn að gæla við það að tefla til vinnings gegn skákgoðsögn…sá draumur var kæfður mjög fljótlega eftir leik Timmans!
Eftir skákina var hann algjörlega reiðubúinn að greina hvað fór úrskeiðis án nokkurs hroka og skein í gegn ást hans á skáklistinni!
Höfundurinn og skákdæmahöfundurinn
Timman lét sér ekki nægja að tefla. Hann var líka einn af þeim sem mótuðu skákmenningu Vesturlanda með pennanum, hann skrifaði bækur, greindi skák af sjaldgæfum einfaldleika, bæði í skákskýringum fyrir New In Chess og eins í mörgum vinsælum bókum. Art of chess analysis er vinsæl bók en greinarhöfundur þekkir betur til „The Art of the Endgame“ sem er virkilega athyglisverð og skemmtileg bók!
Í nýlegum hlaðvarpsþáttum heyrist líka vel hvers konar skákhugsuður Timman var. Í NIC-hlaðvarpi (þætti #82) ræðir Dirk Jan ten Geuzendam við Timman um endataflsdæmi og bækur Timmans um stúdíur, verk sem undirstrika að hann var ekki aðeins keppnisskákmaður, heldur líka skapandi höfundur skákdæma og skáklistar.
Einnig er vert að minnast á fræðandi viðtal við hann hjá Perpetual Chess Podcast sem mun ekki svíkja skákáhugamenn!
Tengingin við Ísland í gegnum skáksöguna verðum heldur ekki umflúin! Helgi Ólafsson bendir á það að síðasta bók Timmans, The Unstoppable American, fjalli um vegferð Bobby Fischers að heimsmeistaratitlinum, vegferð sem endar einmitt hér á Íslandi.
Afrek Timmans
-
Stórmeistari 1974; nífaldur hollenskur meistari.
-
Náði 2. sæti heimslistans (1982) og var um árabil talinn „bestur Vesturlanda“.
-
Tefldi um FIDE-heimsmeistaratitilinn 1993 gegn Karpov (12,5–8,5).
-
Sterk tengsl við Ísland: Tók þátt á Reykjavíkurskákmótinu 1972, kom margoft og átti marga vini hér og hafði sérstakan áhuga á Njálu.
-
Sigurvegari á Reykjavíkurskákmótinu 1976 ásamt Friðriki Ólafssyni.
Tenglar og niðurlag
Timman var einn af jöfrum skáklistarinnar á Vesturlöndum fyrir aldamótin. Engin leið er að skauta framhjá áhrifum hans á skáklíf bæði hér á landi og í skákheiminum. Við kveðjum skákgoðsögn, einum af þeim bestu!
Hér eru tenglar á bæði greinar og umsagnir stórmeistara af hans eigin kynslóð og eins greinar sem sýna hvaða áhrif hann hafði hér á landi!
Vísir.is greinir frá andláti Timman
Erlend grein um fráfall Timman
Sutovsky var einna fyrstur að tilkynna á Twitter/X
Myndband frá Youtuba rás GM Felix Blohberger
Viðtal við GM Loek van Wely (einn af bestu hollensku stórmeistrum allra tíma) í kjölfarið á andláti Timmans
IM Michael Rahal um andlát Timman á YT
sadfasdf
Síðasta „tíst“ Jan Timman var lausn við þessari þraut:
https://x.com/GMJanTimman/status/2022404287549313404
Lausnin er hér:
https://x.com/GMJanTimman/status/2023741088322773490
Timman eins og margir jöfrar skáksögunnar sinnti skyldum sínum við skákgyðjuna fram til dauðadags!
